Passwordless

Passwordless authenticatie: wat is het en hoe werkt het?

Passwordless authenticatie betekent dat je inlogt zonder een traditioneel wachtwoord te gebruiken. In plaats van een wachtwoord gebruik je bijvoorbeeld een passkey, FIDO2-security key of YubiKey, eventueel in combinatie met een pincode of biometrie. Passwordless authenticatie maakt inloggen niet alleen eenvoudiger, maar kan ook veel beter bestand zijn tegen phishing en gestolen wachtwoorden. Op deze pagina leggen we uit wat passwordless authenticatie is, hoe het werkt, wat het verschil is met MFA en passkeys en hoe je als organisatie veilig kunt overstappen naar een toekomst zonder wachtwoorden.

Kort gezegd:

Passwordless authenticatie is authenticeren zonder een traditioneel wachtwoord, waarbij een cryptografische authenticator zoals een passkey of security key bewijst dat jij de juiste gebruiker bent.


Op deze pagina


 

Wat is passwordless authenticatie?

Passwordless authenticatie is een manier van inloggen waarbij een gebruiker geen traditioneel wachtwoord hoeft in te voeren.

In plaats van:

gebruikersnaam + wachtwoord

gebruik je bijvoorbeeld:

passkey + biometrie

of:

FIDO2-security key + PIN

of:

YubiKey + PIN

De authenticatie is daarbij gebaseerd op cryptografische sleutels in plaats van op een geheim wachtwoord dat de gebruiker moet onthouden. Dat is belangrijk omdat een wachtwoord kan worden:

  • gestolen;
  • geraden;
  • hergebruikt;
  • gelekt bij een datalek;
  • onderschept via phishing;
  • door malware buitgemaakt.

 

Bij moderne passwordless authenticatie wordt gewerkt met cryptografische authenticators. De private sleutel blijft daarbij op het apparaat of in de authenticator en wordt niet als wachtwoord naar een website gestuurd. Voor meer achtergrond over sterke authenticatie kun je ook onze uitgebreide pagina over MFA bezoeken.


 

Hoe werkt passwordless inloggen?

Bij passwordless authenticatie wordt het wachtwoord vervangen door een andere manier om de identiteit van de gebruiker te bewijzen. Een eenvoudig voorbeeld met een YubiKey:

1. Gebruikersnaam invoeren

↓

2. YubiKey aansluiten

↓

3. PIN invoeren indien vereist

↓

4. YubiKey aanraken

↓

5. Toegang

Er wordt dus geen wachtwoord naar de website gestuurd. Bij een passkey kan het proces bijvoorbeeld zijn:

1. Gebruikersnaam invoeren

↓

2. Passkey selecteren

↓

3. Face ID, vingerafdruk of apparaat-PIN

↓

4. Toegang

De precieze gebruikerservaring hangt af van de dienst, het apparaat en de gebruikte authenticator.


 

Waarom wachtwoorden vervangen?

Wachtwoorden zijn al tientallen jaren de standaard voor digitale authenticatie. Het probleem is dat ze verschillende zwakke eigenschappen hebben. Een gebruiker moet vaak tientallen wachtwoorden onthouden. Daardoor ontstaat de neiging om wachtwoorden te hergebruiken, eenvoudige wachtwoorden te kiezen of wachtwoorden op te slaan. Daarnaast kunnen wachtwoorden via phishing worden buitgemaakt. Een aanvaller hoeft bij een traditioneel account uiteindelijk maar één ding te verkrijgen: het juiste wachtwoord.

Passwordless verandert dat model. In plaats van een geheim wachtwoord dat de gebruiker kan doorgeven of invoeren, wordt gewerkt met cryptografische authenticatie. Dat maakt moderne passwordless oplossingen bijzonder interessant voor organisaties die hun beveiliging willen verbeteren en tegelijkertijd de gebruikerservaring willen vereenvoudigen.


 

Is passwordless veiliger dan een wachtwoord?

Ja, passwordless authenticatie kan aanzienlijk veiliger zijn dan authenticatie met alleen een wachtwoord.

De belangrijkste reden is dat moderne passwordless technologieën zoals FIDO2 en WebAuthn gebruikmaken van asymmetrische cryptografie. Daarbij wordt een sleutel-paar gebruikt:

  • een publieke sleutel;
  • een private sleutel.

 

De private sleutel blijft bij de authenticator. Bij een phishingaanval kan een aanvaller daardoor niet simpelweg het wachtwoord onderscheppen en opnieuw gebruiken. Dit is een belangrijk verschil met traditionele wachtwoorden en sommige vormen van MFA. Niet iedere passwordless oplossing is echter identiek. De beveiliging hangt af van de gebruikte technologie, configuratie, recoveryprocedure en het beveiligingsniveau dat je organisatie nodig heeft.


 

Is passwordless hetzelfde als MFA?

Nee. Passwordless en MFA zijn niet hetzelfde. MFA staat voor Multi-Factor Authentication en betekent dat meerdere authenticatiefactoren worden gecombineerd. Passwordless betekent dat een traditioneel wachtwoord niet wordt gebruikt. De twee concepten kunnen elkaar dus overlappen. Bijvoorbeeld:

  • Wachtwoord + YubiKey = MFA, maar niet passwordless.
  • YubiKey + PIN = passwordless én multi-factor authenticatie, afhankelijk van de gebruikte authenticatiemethode en beleidsconfiguratie.
  • Passkey + biometrie = passwordless en kan meerdere factoren combineren.

Lees voor een uitgebreidere uitleg ook onze pagina over MFA.


 

Passwordless en passkeys: wat is het verschil?

Passkeys zijn een belangrijke technologie voor passwordless authenticatie. Een passkey is een cryptografische credential waarmee je kunt inloggen zonder wachtwoord. Passkeys zijn gebaseerd op FIDO-standaarden zoals FIDO2 en WebAuthn. Passwordless is het bredere concept: Passwordless = inloggen zonder wachtwoord. Een passkey is derhalve één van de moderne manieren om dat mogelijk te maken. Passkeys kunnen bijvoorbeeld worden opgeslagen op:

  • een smartphone;
  • een laptop;
  • een tablet;
  • een platform authenticator;
  • een fysieke security key zoals een YubiKey.

Meer over deze technologie lees je in onze uitgebreide uitleg over passkeys.


 

Welke technologie wordt gebruikt voor passwordless?

Moderne passwordless authenticatie kan gebruikmaken van verschillende technologieën.

De belangrijkste zijn:

FIDO2

FIDO2 is een open standaard voor sterke authenticatie en vormt een belangrijke technische basis voor passwordless authenticatie. Lees meer over [FIDO2].

WebAuthn

WebAuthn is de webstandaard waarmee browsers en applicaties gebruik kunnen maken van sterke cryptografische authenticators. Lees meer over [WebAuthn].

Passkeys

Passkeys gebruiken FIDO-technologie om wachtwoordloos inloggen praktisch en gebruiksvriendelijk te maken.

Security keys

Een fysieke security key, zoals een YubiKey, kan worden gebruikt als FIDO2-authenticator.


 

Passwordless met FIDO2

FIDO2 is één van de belangrijkste technologieën achter moderne passwordless authenticatie. FIDO2 maakt gebruik van public-key cryptography. Tijdens registratie wordt een cryptografisch sleutelpaar aangemaakt. De private sleutel blijft bij de authenticator, en bij het inloggen bewijst de authenticator dat hij over de juiste private sleutel beschikt. Een belangrijk voordeel hiervan is dat de authenticatie cryptografisch wordt gekoppeld aan de website of dienst waarvoor je inlogt. Een phishingwebsite kan daardoor niet simpelweg een wachtwoord of OTP-code onderscheppen en deze bij de echte website opnieuw gebruiken. Lees onze complete uitleg over [FIDO2].


 

Passwordless met een YubiKey

Een YubiKey is een fysieke security key die onder andere FIDO2 ondersteunt. Daarmee kan een YubiKey worden gebruikt voor:

  • passwordless authenticatie;
  • phishingbestendige MFA;
  • 2FA;
  • passkeys;
  • FIDO2;
  • WebAuthn.

Bij passwordless authenticatie kan de gebruiker bijvoorbeeld inloggen met: YubiKey + PIN. De YubiKey bevat de cryptografische sleutel waarmee de authenticatie wordt uitgevoerd. Een belangrijk voordeel is dat je niet afhankelijk bent van een smartphone. Lees meer in onze uitgebreide uitleg over wat een YubiKey nou eigenlijk is.


 

Passwordless met biometrie

Passwordless authenticatie kan ook gebruikmaken van biometrie. Denk aan:

  • vingerafdruk;
  • gezichtsherkenning;
  • andere biometrische authenticatie op een apparaat.

Bijvoorbeeld: Passkey + Face ID of Passkey + vingerafdruk

Belangrijk is dat de biometrische gegevens in een moderne FIDO-implementatie doorgaans worden gebruikt om lokaal de authenticator te ontgrendelen. De biometrische informatie zelf hoeft daarbij niet naar de website te worden gestuurd.


 

Kan passwordless zonder smartphone?

Ja. Passwordless authenticatie kan volledig zonder smartphone. Een goed voorbeeld is een fysieke FIDO2-security key zoals een YubiKey. Dat is interessant voor organisaties waar:

  • smartphones niet zijn toegestaan;
  • medewerkers geen zakelijke smartphone hebben;
  • privételefoons niet voor werk mogen worden gebruikt;
  • gedeelde werkstations worden gebruikt;
  • medewerkers in productieomgevingen werken;
  • mobiele apparaten niet praktisch zijn;
  • een fysieke authenticator gewenst is.

Een YubiKey werkt bovendien zonder batterij en kan via USB worden gebruikt. Sommige modellen ondersteunen ook NFC. Lees ook onze uitgebreide uitleg over gebruik van de YubiKey zonder smartphone via de YubiKey pagina.


 

Wat zijn de voordelen van passwordless authenticatie?

Passwordless authenticatie heeft zowel beveiligings- als gebruiksvoordelen.

1. Geen wachtwoord meer nodig

Gebruikers hoeven geen ingewikkelde wachtwoorden meer te onthouden.

2. Sterkere bescherming tegen phishing

Bij FIDO2/WebAuthn wordt de authenticatie cryptografisch gekoppeld aan de website.

3. Minder wachtwoordresets

Wanneer gebruikers geen wachtwoord meer hebben, verdwijnen veel traditionele wachtwoordproblemen.

4. Eenvoudiger inloggen

Een gebruiker kan bijvoorbeeld een security key aanraken of een biometrische authenticatie uitvoeren.

5. Minder risico door wachtwoordhergebruik

Er is geen wachtwoord dat op meerdere websites kan worden hergebruikt.

6. Geschikt voor moderne cloudomgevingen

Passwordless authenticatie wordt ondersteund door steeds meer cloudplatformen en SaaS-diensten.

7. Geschikt voor hoge beveiligingseisen

Voor kritieke accounts kan bijvoorbeeld een hardware-bound passkey of fysieke security key worden gebruikt.


 

Wat zijn de nadelen en aandachtspunten?

Passwordless betekent niet dat je simpelweg een wachtwoord verwijdert en klaar bent. Een goede implementatie vraagt aandacht voor een aantal zaken.

  • Recovery

    • Wat gebeurt er wanneer een gebruiker zijn authenticator verliest?
  • Back-up authenticators

    • Voor belangrijke accounts kan het verstandig zijn om een tweede authenticator beschikbaar te hebben.
  • Applicatieondersteuning

    • Niet iedere oudere applicatie ondersteunt FIDO2, WebAuthn of passkeys.
  • Gebruikersadoptie

    • Gebruikers moeten weten hoe ze de nieuwe manier van inloggen gebruiken.
  • Beleid

    • Organisaties moeten bepalen welke authenticators zijn toegestaan en voor welke gebruikers.
  • Beheer

    • Bij grotere organisaties moeten registratie, vervanging, verlies en intrekking goed worden georganiseerd. Passwordless is daarom niet alleen een technische verandering. Het is ook een verandering in identity & access management.

 

Passwordless versus MFA

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen iets anders.

     Wachtwoord + MFAPasswordless
Wachtwoord.     JaNee
Extra authenticator     JaVaak
Phishingbestendig     Niet altijdKan wel
FIDO2 mogelijk     JaJa
YubiKey mogelijk     JaJa
Passkeys mogelijk     SomsJa
Wachtwoordresets     NodigSterk verminderd
Gebruikerservaring     Extra stapVaak eenvoudiger

 

Een belangrijk onderscheid is dus:

MFA voegt beveiligingsfactoren toe. En Passwordless verwijdert het traditionele wachtwoord.

De ideale strategie voor veel organisaties is daarom niet simpelweg “MFA of passwordless”, maar: MFA → phishingbestendige MFA → passwordless

Lees voor de complete achtergrond onze pagina over MFA.


 

Passwordless versus passkeys

Passwordless is het concept. Passkeys zijn een technologie waarmee passwordless authenticatie kan worden uitgevoerd. Je kunt het vergelijken met:

Elektrisch rijden = concept

Een elektrische auto = concrete technologie/product

Op dezelfde manier:

Passwordless = authenticeren zonder wachtwoord

Passkey = een moderne cryptografische manier om dat te realiseren

Passkeys zijn daardoor één van de belangrijkste ontwikkelingen binnen passwordless authenticatie.


 

Wat zijn hardware-bound passkeys?

Niet iedere passkey biedt hetzelfde beveiligingsmodel. Een belangrijk onderscheid is dat tussen gesynchroniseerde passkeys en hardware-bound passkeys. Een gesynchroniseerde passkey kan tussen apparaten worden gesynchroniseerd. Dat maakt het gebruiksgemak groot. Een hardware-bound passkey is gekoppeld aan een fysieke authenticator, bijvoorbeeld een FIDO2-security key. De private sleutel blijft daarbij op de authenticator. Dat maakt hardware-bound passkeys interessant voor:

  • beheerders;
  • directie;
  • IT-medewerkers;
  • financiële medewerkers;
  • privileged accounts;
  • accounts met toegang tot gevoelige informatie;
  • organisaties met hoge beveiligingseisen.

 

Lees onze actuele verdieping over hardware-bound passkeys.


 

Passwordless voor organisaties

Voor organisaties kan passwordless authenticatie een belangrijke stap zijn in de ontwikkeling van identity security. Een organisatie kan bijvoorbeeld beginnen met:

Stap 1 – MFA voor alle gebruikers

↓

Stap 2 – Phishingbestendige MFA

↓

Stap 3 – FIDO2/security keys

↓

Stap 4 – Passwordless

↓

Stap 5 – Hardware-bound authenticatie voor kritieke accounts

Hierdoor hoeft een organisatie niet alles in één keer te veranderen.

Een pilot met een beperkte gebruikersgroep kan helpen om te bepalen:

  • welke applicaties geschikt zijn;
  • welke authenticators nodig zijn;
  • hoe gebruikers reageren;
  • hoe recovery wordt ingericht;
  • welke beleidsregels nodig zijn.

 

Voor organisaties die met YubiKeys willen starten, raden we aan om 1 of 2 keys in onze webshop te kopen.


 

Passwordless met Microsoft 365 en Microsoft Entra ID

Microsoft 365 is voor veel organisaties een logische plek om met passwordless authenticatie te beginnen. Binnen Microsoft Entra ID kunnen organisaties gebruikmaken van moderne authenticatiemethoden, waaronder FIDO2 security keys en passkeys. Een mogelijke architectuur is:

Microsoft Entra ID / Conditional Access / FIDO2 of passkeys / YubiKey

Hiermee kan passwordless authenticatie onderdeel worden van een bredere Zero Trust- en identity-securitystrategie. Voor organisaties die Microsoft gebruiken is het bovendien belangrijk om onderscheid te maken tussen verschillende soorten passkeys en authenticators. Onze pagina over hardware-bound passkeys gaat hier dieper op in.


 

Hoe stap je over naar passwordless?

Een succesvolle overstap begint niet met het aanschaffen van security keys. Begin met de identiteit- en applicatieomgeving.

Stap 1 – Inventariseer de huidige situatie

Breng in kaart:

  • welke authenticatiemethoden worden gebruikt;
  • welke applicaties wachtwoorden vereisen;
  • welke gebruikers toegang hebben tot gevoelige informatie;
  • welke accounts privileged zijn;
  • welke MFA momenteel wordt gebruikt.

Stap 2 – Bepaal je beveiligingsniveau

Niet iedere gebruiker heeft dezelfde risico’s. Bepaal welke accounts extra bescherming nodig hebben. Bijvoorbeeld:

  • administrators;
  • IT-beheerders;
  • directie;
  • financiële medewerkers;
  • ontwikkelaars;
  • gebruikers met toegang tot persoonsgegevens.

Stap 3 – Controleer applicaties

Controleer welke applicaties FIDO2, WebAuthn of passkeys ondersteunen.

Stap 4 – Start met phishingbestendige MFA

Wanneer een volledige passwordless migratie nog niet mogelijk is, kan FIDO2-security key gebaseerde MFA een goede tussenstap zijn.

Stap 5 – Start een pilot

Begin bijvoorbeeld met:

  • IT;
  • directie;
  • administrators;
  • securityteam.

Stap 6 – Breid uit

Na de pilot kunnen steeds meer gebruikers worden overgezet.

Stap 7 – Verminder wachtwoordafhankelijkheid

Wanneer de belangrijkste applicaties en gebruikers passwordless ondersteunen, kunnen traditionele wachtwoorden steeds verder worden uitgefaseerd.


 

Veelgestelde vragen over passwordless

Wat betekent passwordless?

Passwordless betekent dat je inlogt zonder een traditioneel wachtwoord te gebruiken. Je gebruikt bijvoorbeeld een passkey, biometrische authenticator of FIDO2-security key.

Is passwordless veilig?

Ja. Moderne passwordless technologieën zoals FIDO2, WebAuthn en passkeys kunnen een veel sterkere bescherming tegen phishing bieden dan authenticatie met alleen een wachtwoord.

Is passwordless hetzelfde als MFA?

Nee. MFA betekent dat meerdere authenticatiefactoren worden gebruikt. Passwordless betekent dat het traditionele wachtwoord wordt verwijderd. Een oplossing kan beide tegelijk zijn.

Is een passkey passwordless?

Ja. Passkeys zijn ontworpen voor authenticatie zonder traditioneel wachtwoord.

Kan ik passwordless werken met een YubiKey?

Ja. Een YubiKey ondersteunt FIDO2 en kan daardoor voor passwordless authenticatie worden gebruikt bij compatibele diensten.

Heb ik voor passwordless een smartphone nodig?

Nee. Een fysieke FIDO2-security key zoals een YubiKey kan passwordless authenticatie mogelijk maken zonder smartphone.

Is FIDO2 hetzelfde als passwordless?

Nee. FIDO2 is een open standaard die onder andere passwordless authenticatie mogelijk maakt.

Is WebAuthn hetzelfde als FIDO2?

Niet helemaal. WebAuthn is het webplatform-onderdeel waarmee browsers en applicaties sterke authenticatie kunnen gebruiken. FIDO2 omvat WebAuthn en CTAP.

Wat gebeurt er als ik mijn YubiKey verlies?

Daarom is het verstandig om vooraf een recoverystrategie in te richten. Voor belangrijke accounts kan een tweede geregistreerde YubiKey als reserve worden gebruikt.

Wat is de veiligste vorm van passwordless authenticatie?

Dat hangt af van het risicoprofiel. Voor accounts met hoge beveiligingseisen kan een hardware-bound passkey op een fysieke FIDO2-security key een zeer sterke keuze zijn.


 

Welke passwordless oplossing past bij jouw organisatie?

Er bestaat niet één passwordless oplossing die voor iedere organisatie hetzelfde is.

De juiste keuze hangt onder andere af van:

  • de gebruikte applicaties;
  • Microsoft 365 of andere cloudplatformen;
  • het gewenste beveiligingsniveau;
  • het aantal gebruikers;
  • compliance-eisen;
  • de aanwezigheid van gedeelde werkplekken;
  • het gebruik van smartphones;
  • de gewenste recoveryprocedure;
  • de risico’s van specifieke accounts.

Een eenvoudige beslisboom:

Wil je vooral van wachtwoorden af?

Kijk naar passkeys en passwordless authenticatie.

Wil je phishingbestendige MFA?

Kijk naar FIDO2/WebAuthn en security keys.

Wil je passwordless zonder smartphone?

Kijk naar een FIDO2-security key zoals een YubiKey.

Wil je maximale controle over kritieke accounts?

Kijk naar hardware-bound passkeys.

Wil je eerst testen?

Begin met een YubiKey-pilot of demo.


Passwordless, MFA, FIDO2, passkeys en YubiKey: hoe hangen ze samen?

De verschillende begrippen kunnen verwarrend zijn. Zie het als een geheel:

Sterke authenticatie

↓

MFA

↓

Phishingbestendige MFA

↓

FIDO2 / WebAuthn

↓

Passkeys

↓

Passwordless

↓

Hardware-bound passkeys / security keys

Een YubiKey kan binnen dit model voor verschillende toepassingen worden ingezet. Dat maakt een YubiKey interessant voor organisaties die stapsgewijs van traditionele wachtwoorden naar moderne, phishingbestendige authenticatie willen overstappen.

Lees verder:

  • [MFA] – wat is Multi-Factor Authentication?
  • [FIDO2] – de technische basis voor sterke authenticatie.
  • [WebAuthn] – de webstandaard voor moderne authenticatie.
  • [Passkeys] – moderne wachtwoordloze authenticatie.
  • [Wat is een YubiKey?] – alles over de fysieke security key.
  • [Hardware-bound passkeys] – voor kritieke accounts en hogere beveiligingseisen.

Van passwordless naar sterke authenticatie

Passwordless is meer dan het verwijderen van een wachtwoord. De echte ontwikkeling is de overgang van: wachtwoord naar wachtwoord + MFA naar phishingbestendige MFA naar passwordless naar uiteindelijk hardware-bound authenticatie voor kritieke accounts. Daarbij zijn FIDO2, WebAuthn, passkeys en security keys zoals de YubiKey belangrijke bouwstenen. Wil je weten welke YubiKey bij jouw situatie past? Bekijk dan onze YubiKey-modellen en ga direct naar onze YubiKey webshop.

Heb je een organisatie met meerdere gebruikers en wil je passwordless authenticatie eerst testen? Bekijk dan onze Nederlandse [YubiKey-demo] of informatie over [YubiKey as a Service].


Meer weten over sterke authenticatie?

Authenticatiesleutel.nl is het Nederlandse kenniscentrum voor sterke authenticatie.

Verdiep je verder in:

MFA
Multi-Factor Authentication en phishingbestendige MFA.

FIDO2
De open standaard achter moderne sterke authenticatie.

WebAuthn
De webstandaard voor cryptografische authenticatie.

Passkeys
De moderne opvolger van wachtwoordgebaseerde authenticatie.

YubiKey
Hardwarematige, phishingbestendige authenticatie.

Hardware-bound passkeys
Sterke authenticatie waarbij de credential aan hardware is gebonden.

YubiKey voor organisaties
Van pilot tot grootschalige implementatie.


Hulp nodig met passwordless authenticatie?

Wil je weten hoe je organisatie veilig kan overstappen van wachtwoorden naar phishingbestendige, passwordless authenticatie? Authenticatiesleutel.nl helpt organisaties met YubiKeys, FIDO2, passkeys en sterke authenticatie. Van één YubiKey om te testen tot implementaties voor honderden of duizenden gebruikers.

Bekijk de YubiKeys of neem contact met ons op voor advies.